Motief #203

Een filosofie van het Ik

Op 18 april ging Roland van Vliet (geboren 1960) over de drempel. Roland was bekend als onderzoeker op het gebied van het manicheïsme en het vroege christendom. In 2014 promoveerde hij na een levenslange zoektocht en academische worsteling op een schitterend proefschrift, waarin hij het manicheïsme kon ontdoen van allerlei verkeerde latere interpretaties over een dualisme en docetisme in de leer van Mani. De misrepresentatie ontstond overigens al vroeg in de Oudheid, toen het manicheïsme zich tot een van de hoofdstomen van het vroege christendom had ontwikkeld. Augustinus, die zich tot het manicheïsme aangetrokken had gevoeld, keerde zich af van hun leider Faustus en van de idee van ‘karma en reïncarnatie’, die in de platoonse Oudheid nog opgeld deed. Het katholieke en protestantse christendom werden vele eeuwen gedomineerd door de leer van Augustinus over de erfzonde. Niet alleen door dit historische promotieonderzoek nam Roland van Vliet daartegen stelling. Hij was door en door een filosoof en werkte als zodanig. De filosofie van de vrijheid en van de geestelijke liefde was zijn hoofdthema. Zijn laatste boek De filosofie van het Ik getuigt ervan.

Hij betitelde dit boek als een ‘preliminaire beschouwing’, een inleiding op een groter werk. In zichzelf is het echter een prachtig slotakkoord van een aan de filosofie, de antroposofie en het oorspronkelijke christendom gewijd leven. Het boek spreidt een grote belezenheid ten toon, maar vooral ook het talent om de wereld van de filosofie te doorleven en een menselijke, ervaarbare maat te geven. Als stand-up filosoof kon Roland van Vliet goed het gesprek met zijn publiek aangaan, omdat hij eerder die filosofie niet alleen had doordacht, maar ook doorleefd. De hoogst abstracte, maar nog altijd actuele filosofie van het Ik van J.G. Fichte (1762-1814) krijgt in zijn handen een heel concrete gestalte in directe aansprekende zinnen.

Liefde kent geen plicht, maar volle betrokkenheid van de mens en daarom zijn vrijheid: de eerste voorwaarde voor liefde. Afstand, door het denken tot stand gebracht in een subject-object-verhouding, is de tweede. Hij beschouwde het als een ‘koan’ dat de splitsing, door het denken teweeg gebracht, door datzelfde denkende bewustzijn moet worden opgeheven. Het lukt hem door in het Ik de onverdeelde aandacht te vinden, die ook nog het denken waarneemt. Van deze onverdeelde aandacht gaf hij blijk. Met name de manier waarop hij de filosofie en antroposofie tot persoonlijke kunst verhief, blijft als voorbeeld staan.

Jaap Sijmons

Deel dit op facebook