Motief #205

De Faust in het Goetheanum

Deze zomer kon ik de Faust-uitvoering in de grote zaal van het Goetheanum meemaken. In de nieuwe enscenering van Christian Peter zien we een moderne versie, die het niet schuwt om bijvoorbeeld Mefistofeles zich vrij – laten we maar zeggen ‘expliciet’ – te laten uitdrukken en bewegen. Faust, Gretchen en Helena e.a. kregen ook veel ‘vlees en bloed’. Daarmee kwam het drama des te heftiger bij de toeschouwer binnen. Verder was zijn keuze om onder meer met de muziek zeer eigentijds te zijn en de tragedie niet achter een waas van verhevenheid of zelfs heiligheid te laten verbleken.

Goethes Faust lezen is één ding, alles met zo veel reliëf en kracht voor je zien nog weer een ander. Ons uit de eigen gedachtegang als lezer trekkend, brengt het stuk op toneel een beeld dat ons nieuw overzicht geeft en in een keer de samenhang laat voelen.

Faust, ‘een tragedie’, zoals de titel zegt, ofwel een ‘trag-oodia’ (Gr.), een boksgezang. Het drama verloopt tragisch voor de mooie en lieve Gretchen op wie Faust onheilspellend verliefd wordt, voor haar kind dat uit hun liefde ontstaat, haar moeder, haar broer, en voor Filemon en Baukis, de brave oudjes. Allen vinden zij (indirect) door Faust de dood. Hijzelf leeft honderd jaar en zijn onsterfelijke ziel wordt door de engelen gered. Het tragische is echter ook in de Faust, dat hij zich zijn leven lang van het kwaad (Mefistofeles) niet kan bevrijden. De gestalten van Gretchen, haar kind en de anderen zijn ook in Faust. Sterven zij, dan betekent dit dat in het leven van Faust een nieuwe fase intreedt als tegenbeweging of ook als een zelfoverwinning. Het boksgezang was het satyrspel over de god Dionysos, dat vanuit de inwijdingsplaats Eleusis werd opgevoerd in Athene. Daaruit ontstond het klassieke theater met als functie de ‘katharsis’, de loutering van de toeschouwer, die met het drama tegelijk in zijn eigen ziel schouwde. Goethe voert ons door een moderne katharsis heen met zijn Faust. Maar dan wil hij wel begrepen zijn.

Mij trof hoe de atmosfeer, de goede inleidende voordrachten en het toneelspel – ondanks dat wij hier alles mensenwerk en veel ‘naturel’ zagen – een intensieve sfeer opriepen. Wij kunnen zeggen: deze Faust is modern inwijdingstheater! Zo helder en zelfs precies gestructureerd en opgebouwd door Goethe, dat het zijn werking niet kan missen voor wie het zien en horen wil. Veel nog over te zeggen, maar vooral: zag u het nog niet? Volgend jaar komt er een herkansing.

Jaap Sijmons, voorzitter

Deel dit op facebook