Bloembollen – Motief 234 juli-augustus 2019

Bloeiende bollenvelden

Tekst: Jan Diek van Mansvelt

 

Foto firma Huiberts: muskadet

Bloeiende bollenvelden, dikke bossen tulpen, hyacinten, narcissen… Een en al kleurenrijkdom. Bussen vol toeristen, files voor de Keukenhof. We kunnen er niet genoeg van krijgen. Elk jaar weer een intens voorjaarsbeleven. Zeker als de hemel dan ook nog strak blauw is en de stralen van de zon ons merkbaar verwarmen. De veelheid van kleuren en hun intensiteit is bijna verbijsterend. Eeuwen toegewijde veredeling gaan hieraan vooraf. En risicovolle biografieën van generaties van bollentelers. Want zo mooi als ze zijn, zoveel toewijding vragen de bolgewassen.

Laatst was ik op uitnodiging van Marijke Kuipers van Gaia Sira [1] bij de biologische bollentelers John en Johanna Huiberts [2] in Sint Maartensvlotbrug, om iets over bodemvruchtbaarheid te vertellen. Omdat het over bollen-bodems ging, dacht ik eerst even aan de bollen. En ineens verscheen daar het beeld van de beeldschone prinses. Oogverblindend stralend schoon. Maar ojee, wat veeleisend. Niet alleen die bewondering. Om op de juiste manier tevoorschijn te kunnen komen, als mensen kijken, moet de hele hofhouding, altijd, perfect paraat staan. De bollenbodem moet precies de juiste zanderige lichtheid hebben, niet te nat en niet te droog, met de telkens juiste voedingstoffen paraat, en alle bronnen van aantasting ver weg. Bij de minste aantasting wordt de hele partij, het hele veld, afgekeurd.

De bolgewassen hebben vooral wat ik noem zuigwortels. Geen geefwortels, zoals veel andere gewassen die overdag plantensappen aan het bodemleven toevoegen nadat ze ’s nachts mineralen uit de bodem hebben opgenomen. Ze hebben bij veel soorten geen stengel die zich naar het licht omhoogwerkt, maar een platte ‘schijf’ waaruit de bladeren en bloemstengel omhoog- en die zuigwortels omlaaggroeien. Op die schijf ontstaan ook nieuwe bolletjes, als knoppen aan stengels. In vergelijking met de meeste andere plantensoorten zijn de bolgewassen op deze manier ietwat ‘on-aards’. Bovenaards, of zelfs hemels, als je wilt. Maar daarmee ook ‘narcistisch’, als verwende prinsessen. Beeldschoon maar zorgeisend.

Voor de bollenteelt betekent dat enerzijds een mooie prijs per hectare. Gauw tien keer meer dan voor groenten, en nog veel meer dan granen of gras. Anderzijds betekent het intense bodemuitputting, elk seizoen weer, van de gevoelige bollenbodems. Door de concurrentiedruk op de telers en de laagste-prijsverslaving van de consumenten is de ziektepreventie hier van het allergrootste belang. Wetenschap en chemotechniek leveren met veel succes en forse winsten een schat aan bestrijdingsmiddelen die al het ‘niet-bollen-leven’ verdelgen. Dat maakt dat de bodems (en de milieuomgeving) van de bollenboeren tot de meest vergiftigde landbouwbodems behoren. Dat de overheid een en ander als ‘onschadelijk’ classificeert, respectievelijk als toelaatbaar, laat ik hier even buiten beschouwing. De elk jaar groeiende afzet van biociden hoort immers tot de verdienmodellen van de Nederlandse economie.

Om minder te hoeven spuiten zoeken bollenboeren land te huur in andere delen van Nederland dan Noord Holland, dat vanouds ook door zijn frisse, zoute zeewind (vol nuttige mineralen) bijzonder geschikt is voor die veeleisende teelten. Je ziet de bollenvelden nu ook in de polders en in oostelijke provincies. Daar klagen naburige bewoners de bollentelers aan vanwege gezondheidsklachten door hun gifgebruik… [3]

In 2014 waagden John en Johanna Huiberts de overstap van (gevestigd) ‘normaal’ bollenteeltbedrijf – van 25 hectare – naar biologisch. De al maar toenemende vergiftiging van hun bedrijfsbodem en het milieu daaromheen (lucht en water), met verdwijnende insecten en vogels, konden ze voor hun geweten niet langer verantwoorden. Een heel hachelijke en daarom extra moedige stap, omdat de bio-bollen-expertise nog nauwelijks ontwikkeld was. Alleen Wilbrord Braakman [4] had al decennia kleinschalig geëxperimenteerd op gepachte gronden.

Het basisidee was, en is ook bij Huiberts, om mét de natuur samen te werken en haar niet te bestrijden. De bollen te zien als intrinsiek deel van een leefgemeenschap (biotoop) en niet als afgezonderde ‘productie-eenheden’. Ze realiseerden zich dat de prinses wel boegbeeld kan zijn van de hofhouding, maar zonder de hele rest van haar dienaren niets zou voorstellen. In mijn woorden: de ‘schone lelie’ van Goethes Groene Slang-verhaal kan niet zonder dwarrelige dwaallichten en een over kolen klagende vrouw. Alleen samen met alle anderen is er een licht aan de horizon.

John en Johanna ontwikkelden nieuwe machines, nieuwe (compost) bemesting, nieuwe afzet. Zoals een machine om de met kruiden bezaaide, vruchtbaarheid brengende groenbemester als ‘tapijt’ op te lichten om daaronder de bollen te ‘zaaien’. Vervolgens legt die machine meteen het tapijt weer over de bollen, die zich daar rustig in een vruchtbare omgeving kunnen ontwikkelen (als schone slaapsters), tot na de winter. Met de rijzende zon vervolgens ontwakend, uit dat kruidige grasland aan het licht komend, in al hun unieke schoonheid.

Vanzelfsprekend zijn bio-bollen duurder. Noch overheid noch bedrijfsleven verdienen eraan, terwijl de boer wel alle lasten van iedereen betaalt. Mijns inziens horen wij als consumenten ook tot de bewoners van het land van de prinses, en maken deel uit van haar ‘extended family’. Échte schoonheid heeft een échte prijs. Valse schoonheid ook. Alleen wordt die afgewenteld op volgende generaties.

In principe geldt het bovenstaande onze hele voedselketen. ‘Eet Demeter’, u weet wel. Daar gaat het primair over onze gezondheid en die van de aarde. Dit gaat deze keer over de schoonheid van de ‘hemelse’ lelie, die af en toe op aarde kan verschijnen. Zonder alles te doden. Als wij als consumenten meehelpen.

Trouwens: de insectenwereld en die van de weidevogels juichen Huiberts toe. Gratis.

 

[1] https://www.gaiasira.nl/index.php

[2] https://www.huibertsbloembollen.nl/; zie daar vele artikelen in dagbladen. En ook https://www.naturalbulbs.nl/content/38-onze-eco-kwekers

[3] https://www.volkskrant.nl/economie/boer-en-burger-in-gevecht-over-bestrijdingsmiddelen-in-een-groen-maar-giftig-bollen-bollenland~bb9e2753/

[4] https://www.youtube.com/watch?v=hRIsVjO6qAo. Zie https://www.biobol.nl/ voor andere bio bollentelers